Biết Nhưng Không Làm – Lý Do Khiến Sức Khỏe Ngày Càng Suy Yếu
Biết nhưng không làm là nghịch lý phổ biến ở nhiều người trong hành trình chăm sóc sức khỏe. Dù hiểu rõ tầm quan trọng của các thói quen về dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, nhiều người vẫn thực hiện các hành vi gây bất lợi cho sức khỏe. Lý do ẩn sau việc này nằm ở việc hiểu biết chưa đầy đủ cũng như thói quen đã hình thành từ lâu. Hãy cùng OM’E tìm hiểu chi tiết trong phần tiếp theo!
Kiến thức chỉ dừng ở mức cơ bản, chưa đủ để thay đổi hành vi
Việc đọc một bài viết hay xem một video xoay quanh chủ đề sức khỏe là hành vi quen thuộc của không ít người. Tuy nhiên, để có thể thực sự áp dụng những kiến thức hữu ích và đúng đắn trong cuộc sống, không phải ai cũng có đủ sự tự tin và kiên trì.
Các nghiên cứu về thay đổi hành vi cho thấy kiến thức chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của con người. Ngoài ra, động lực, môi trường, cảm xúc, thói quen và khả năng tự kiểm soát mới là những yếu tố quyết định một hành vi của một người. Đó là lý do vì sao nhiều người có thể gọi tên chính xác các nguyên tắc ăn uống lành mạnh nhưng vẫn chọn ăn thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh hay đồ ngọt.
Não bộ luôn ưu tiên sự tiện lợi hơn lợi ích lâu dài
Con người có xu hướng đánh giá cao kết quả tức thì hơn là những lợi ích trong tương lai. Chẳng hạn việc thức khuya và lướt mạng xã hội đáp ứng nhu cầu giải trí và dành thời gian cho bản thân sau một ngày dài bận rộn, nên dù biết nó để lại nhiều tác hại đến sức khỏe, nhiều người vẫn duy trì thói quen này.
Đặc điểm tâm lý này chi phối nhiều quyết định liên quan đến chăm sóc sức khỏe, điển hình là thói quen sinh hoạt như thức khuya, ăn uống không lành mạnh, lười vận động và ngồi nhiều,…
Sức mạnh chi phối của thói quen
Theo thông tin từ Viện Nghiên cứu Não bộ McGovern thuộc MIT, khi một hành động được lặp đi lặp lại nhiều lần, mô hình hành vi đó sẽ trở nên tự động trong não bộ, khiến cho việc từ bỏ thói quen trở nên khó khăn. Điều này cho thấy các thói quen xấu như ngủ muộn, ăn đêm, lười vận động sẽ tác động mạnh mẽ đến hành vi của con người. Để từ bỏ được thói quen cũ, người ta phải thiết lập một thói quen mới dựa trên hành động liên tục chứ không đơn thuần chỉ dựa vào ý chí.
Quá tải thông tin
Internet tạo cơ hội để người ta tiếp cận lượng thông tin khổng lồ. Chỉ tính riêng việc giảm cân, bạn có thể liên tục bắt gặp các nội dung giới thiệu chế độ ăn Địa Trung hay Keto, nhịn ăn gián đoạn, detox, biohacking,…Việc liên tục tiếp nhận nhiều thông tin, nhất là những lời khuyên hoàn toàn mâu thuẫn với nhau sẽ khiến nhiều người rơi vào trạng thái phân tích quá mức. Họ dành nhiều thời gian để tìm hiểu hơn là hành động.
Đọc thêm: Quá Tải Thông Tin: Vì Sao Càng Tìm Hiểu Càng Rối?
Thiếu mục tiêu cụ thể và khả năng theo dõi
Mỗi ngày, không ít người trong chúng ta đặt ra mục tiêu phải thay đổi cách sinh hoạt để khỏe mạnh hơn. Tuy nhiên, những khẩu hiệu nhất thời như: sẽ ăn uống điều độ hơn, phải tập thể dục, nhất định hôm nay sẽ đi ngủ sớm,… thường không tạo ra khả năng rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức và hành động.
Ngược lại, những mục tiêu mang tính cụ thể như đi bộ 10.000 bước mỗi ngày, tập kháng lực 60 phút vào các ngày 2,4,6, uống đủ 2 lít nước, ăn rau xanh và giảm tinh bột trong khẩu phần ăn tối,…tạo cảm giác có thể hoàn thành cũng như thúc đẩy người ta hành động mạnh mẽ hơn.
Hậu quả của khoảng cách giữa kiến thức và hành động
Tạo cơ hội cho bệnh mạn tính phát triển
Hậu quả rõ rệt nhất của việc biết mà không làm chính là loại bỏ cơ hội ngăn ngừa các bệnh mạn tính bằng cách thay đổi lối sống. Trên thực thế, WHO chứng minh việc duy trì lối sống lành mạnh giúp ngăn ngừa đến 80% các ca bệnh tim mạch, tiểu đường tuýp 2, gan nhiễm mỡ, mỡ trong máu, đột quỵ và nhiều loại ung thư. Ngoài ra, các thói quen như lười vận động, ăn uống quá độ, căng thẳng kéo dài hay hút thuốc lá đều là những tác nhân gây viêm mạn tính hệ thống.
Làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức và hành động?
Chú trọng thay đổi nhỏ nhưng nhất quán
Thay vì thay đổi 180 độ lối sống chỉ trong một vài ngày ngắn ngủi, bạn hãy bắt đầu bằng việc thực hiện từng hành động nhỏ nhưng lặp đi lặp lại. Ví dụ đi bộ 10 phút sau khi ăn, ngủ sớm hơn 15 phút. Những thay đổi nhỏ giúp cơ thể và tinh thần dễ dàng thích nghi cũng như duy trì động lực hành động cao hơn so với việc thay đổi toàn diện.
Hành động có kế hoạch
Thay vì chỉ tự nhắc bản thân rằng “cần tập thể dục”, hãy cụ thể hóa thành một kế hoạch có thể thực hiện ngay, chẳng hạn “bơi lội vào sáng thứ 2 đầu tuần”, “học yoga vào chiều thứ 5”, “ăn chay 4 ngày trong tháng”,… Việc xác định rõ thời gian, địa điểm và hình thức thực hiện giúp giảm nguy cơ trì hoãn, đồng thời biến mục tiêu mơ hồ thành một hành động cụ thể. Kế hoạch càng rõ ràng và dễ đo lường, khả năng duy trì thói quen càng cao.
Xây dựng môi trường hỗ trợ
Hành vi không chỉ được quyết định bởi ý chí mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường xung quanh. Khi những lựa chọn lành mạnh được đặt ở vị trí thuận tiện, chúng ta sẽ dễ thực hiện hơn mà không đòi hỏi quá nhiều sự nỗ lực. Ví dụ, chuẩn bị sẵn trái cây trong tủ lạnh, đặt giày thể thao ngay cửa ra vào, hạn chế dự trữ đồ uống có đường hoặc tham gia câu lạc bộ bóng chuyền,…đều là những cách tạo ra môi trường hỗ trợ. Việc giảm bớt những rào cản trong quá trình thực hiện sẽ giúp hành động lành mạnh trở nên tự nhiên, từ đó dễ duy trì thành thói quen lâu dài.
Theo dõi tiến độ
Thay đổi thói quen là một quá trình dài hạn, vì vậy bạn không cần phải thực hiện mọi thứ một cách hoàn hảo ngay từ đầu. Điều quan trọng hơn là duy trì đều đặn để hành vi trở thành thói quen.Chẳng hạn, bạn có thể bắt đầu với 10–20 phút đi bộ mỗi ngày và theo dõi mức độ duy trì theo thời gian. Mục tiêu không phải là thực hiện hoàn hảo ngay từ đầu mà là tìm được cách phù hợp để duy trì lâu dài. Trong hành trình chăm sóc sức khỏe, sự kiên trì mới là yếu tố tạo nên sự khác biệt, không phải là những hành vi mang tính bột phát và theo cảm hứng.
OM’E Việt Nam – cùng bạn chăm sóc sức khỏe chủ động
Để có thể thu hẹp khoảng cách giữa biết và làm, mỗi người cần nhiều hơn những thông tin rời rạc trên mạng xã hội. Họ cần một hệ thống kiến thức có tính ứng dụng và một lộ trình thực hành cụ thể. Đây cũng là định hướng mà OM’E Việt Nam theo đuổi khi xây dựng nền tảng học trực tuyến về chăm sóc sức khỏe chủ động.
Thông qua các khóa học được giảng dạy bởi đội ngũ chuyên gia ở nhiều lĩnh vực như dinh dưỡng, tâm lý, vận động, giáo dục đặc biệt hay chăm sóc người cao tuổi, OM’E không chỉ cung cấp kiến thức căn bản mà còn hướng người học đến việc áp dụng vào cuộc sống hằng ngày để hình thành những thói quen có lợi cho sức khỏe.
Với cách tiếp cận chú trọng tính thực hành và khả năng ứng dụng, nền tảng này có thể trở thành một nguồn bổ trợ hữu ích cho những ai muốn chủ động chuyển hóa kiến thức thành hành động, từ đó xây dựng lối sống lành mạnh và chăm sóc sức khỏe một cách bền vững.
Nhìn chung, tình huống biết nhưng không làm đối với các hành vi nâng cao sức khỏe thường xuất phát từ việc chưa nắm rõ phương pháp biến kiến thức lý thuyết thành hành động thực tế. Khi bắt đầu hình thành những thói quen nhỏ và có mục tiêu rõ ràng về sức khỏe, mỗi người đều có thể từng bước áp dụng kiến thức vào cuộc sống để chăm sóc sức khỏe chủ động và duy trì chất lượng sống lâu dài.
Đọc thêm: OM’E Việt Nam – Hiểu Đúng Về Sức Khỏe Có Thể Thay Đổi Cách Chúng Ta Chăm Sóc Bản Thân
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
- Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
- Hotline: 0966.000.643
- Website: ome.edu.vn
- Email: [email protected]
