Chăm sóc sức khỏe chủ động là gì? Khái niệm & cách thực hiện

Chủ động chăm sóc sức khỏe đang trở thành phong cách sống bền vững  khi bệnh tật ngày càng tấn công mạnh mẽ. Thay vì “mất bò mới lo làm chuồng”, cách tiếp cận này tập trung vào phòng bệnh từ sớm thông qua việc quan sát cơ thể và thực hành duy trì hoạt động gìn giữ sức khỏe bài bản. Hãy cùng OM’E tìm hiểu sâu hơn về chăm sóc sức khỏe chủ động và các nguyên tắc cốt lõi trong các phần tiếp theo nhé ! 

1. Chăm sóc sức khỏe chủ động là gì? Tại sao cần thiết? 

Theo một nghiên cứu được đăng tải vào ngày 29/05/2024 trên Tạp chí Y học Việt Nam với chủ đề “Tổng quan về chăm sóc sức khoẻ chủ động: Vai trò của y học 3.0 và y học 5P trong phòng ngừa và can thiệp sớm” y học hiện đại đang chuyển từ mô hình tập trung điều trị khi bệnh đã xuất hiện sang chăm sóc sức khỏe chủ động, ưu tiên phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe , tức là nâng cao hiệu quả phòng ngừa bệnh tật thay vì điều trị khi đã mắc bệnh. Vì vậy chúng ta có thể định nghĩa Chăm sóc sức khỏe chủ động là những phương pháp chúng ta tiếp cận y tế trong đó mỗi cá thể trong cộng đồng hoàn toàn tự chịu trách nhiệm và hành động trước khi bệnh tật xảy ra. Thay vì theo tư duy cũ chỉ phản ứng điều trị khi đã ốm đau, chăm sóc sức khoẻ chủ động tập trung vào các giải pháp giúp con người duy trì và cải thiện sức khỏe toàn diện, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Mục tiêu của hình thức này chính là duy trì trạng thái khỏe mạnh cho thân – tâm – trí  đồng thời kéo dài tuổi thọ.

Chăm sóc sức khỏe chủ động không chỉ là câu chuyện ngành Y tế, mà trước hết là lựa chọn của mỗi người, bởi không ai có thể thay thế bản thân trong việc lắng nghe và bảo vệ cơ thể mình. Khi mỗi cá nhân chủ động theo dõi và chăm sóc sức khỏe ngay từ sớm, chất lượng cuộc sống được nâng lên một cách toàn diện, đúng với quan niệm “có sức khỏe là có tất cả”. Hơn thế nữa, sự tự giác này còn giảm thiểu đáng kể áp lực cho hệ thống Y tế nói chung.

2. Các nguyên tắc của chăm sóc sức khỏe chủ động

Để có một nền tảng sức khỏe toàn diện, mỗi người cần tập trung vào việc phòng bệnh thay vì tiêu tốn chi phí, thời gian và công sức cho việc điều trị sau khởi phát. Trong đó, xây dựng một lối sống khỏe mạnh bao gồm nâng cao thể chất và tinh thần, chủ động theo dõi các diễn tiến sức khỏe, chú trọng dinh dưỡng, vận động, cùng duy trình một tâm trí tĩnh tại là những điều kiện then chốt.

2.1. Khám sức khỏe định kỳ

Các nhà nghiên cứu của khoa Điều dưỡng Đại học Columbia cho rằng chăm sóc sức khỏe chủ động là tập trung vào các biện pháp ngăn ngừa bệnh tật như khám sức khỏe định kỳ, tiêm chủng và sàng lọc nguy cơ tiềm ẩn bệnh. Việc thăm khám giúp phát hiện sớm các nguy cơ trước khi chúng phát triển thành bệnh lý nghiêm trọng. Hầu hết các vấn đề gây bệnh mãn tính như huyết áp, đường huyết, cholesterol được phát hiện sớm đều có thể kịp thời điều chỉnh và ngăn ngừa hình thành bệnh mãn tính, chẳng hạn như tiểu đường tuýp 2 

Ngoài ra, theo trang MedlinePlus của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), người trưởng thành nên duy trì việc khám định kỳ ngay cả khi không gặp vấn đề về sức khỏe nhằm mục đích sàng lọc bệnh, củng cố thể trạng hoặc tiêm vắc xin nhắc lại. Hiệp hội Bác sĩ Gia đình Hoa Kỳ (AAFP) khuyến nghị rằng tần suất khám tổng quát dựa trên độ tuổi, giới tính, tiền sử bệnh. Bên cạnh đó, những ai làm việc trong môi trường đặc thù, có thói quen hút thuốc, sinh hoạt không điều độ cần thường xuyên thăm khám để nhanh chóng phát hiện các vấn đề. 

2.2. Theo dõi các chỉ số cơ thể

Việc tự theo dõi các chỉ số cơ thể giúp mỗi người nắm được tình trạng sức khỏe toàn diện cũng như phát hiện các thay đổi bất thường. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu so sánh trên PMC giữa hai nhóm người chỉ đo huyết áp khi được chỉ định và nhóm người tự thực hiện tại nhà, cho thấy nhóm tự đo có chỉ số huyết áp giảm khoảng 3,2mmHg trong 12 tháng. 

Việc ổn định huyết áp giúp giảm đáng kể nguy cơ các vấn đề về tim mạch. Bên cạnh huyết áp, các chỉ số khác như cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), đường huyết, vòng eo cũng phản ánh tình trạng sức khỏe của một người. Do đó, mỗi người cần phải chú trọng theo dõi để có thể điều chỉnh lối sống sao cho lành mạnh hơn. 

2.3. Ăn uống khoa học

Chế độ ăn uống là một trong các yếu tố mạnh mẽ quyết định sức khỏe toàn diện của một người. Một nghiên cứu trên ScienceDirect ghi nhận các vấn đề liên quan đến dinh dưỡng là nguyên nhân của khoảng 7,9 triệu ca tử vong trên toàn cầu. Con số này nhấn mạnh vai trò quan trọng của chế độ uống lành mạnh trong việc nâng cao tuổi thọ. 

Theo khuyến nghị của WHO, mỗi người nên ăn ít nhất 400g rau củ và trái cây mỗi ngày. Nhóm thực phẩm này cung cấp đủ lượng chất xơ cần thiết cho cơ thể đồng thời giảm nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Bên cạnh đó, nguồn đạm lành mạnh như cá, ức gà, đậu phụ cũng như ngũ cốc nguyên cám nên được ưu tiên trong các khẩu phần ăn. Ngoài ra, các loại chất béo không bão hòa có trong dầu ô liu, dầu đậu nành, các loại hạt và cá béo là lựa chọn tốt hơn đáng kể so với chất béo bão hoà (có chứa trong thịt đỏ, sữa, trứng…)  trong việc duy trì sức khỏe tim mạch. 

Mặt khác, WHO cũng khuyến cáo mỗi người cần giảm thiểu tối đa ba nhóm thành phần đường, muối, chất béo không lành mạnh trong chế độ ăn. Nhóm thực phẩm này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính. Hơn thế nữa, mỗi người chỉ nên ăn dưới 500g thịt đỏ trên tuần và hạn chế thịt chế biến sẵn để phòng ngừa ung thư trực tràng. 

2.4. Vận động thường xuyên 

Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên thực hiện 150 đến 300 phút vận động cường độ vừa, hoặc 75 đến 150 phút cường độ mạnh mỗi tuần, kết hợp với bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp đều đặn. Việc xây dựng một thói quen tập luyện kỷ luật mỗi ngày là hình thức chăm sóc sức khỏe chủ động vô cùng hiệu quả. 

Dựa theo một nghiên cứu trên 116.000 người trong 30 năm của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ, việc tập luyện theo khuyến nghị có thể giảm 22% đến 31% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch. Một nghiên cứu khác trên PMC cho thấy trong 3.300 bệnh nhân ít vận động, nhóm vận động nhiều hơn 50 phút mỗi tuần có nguy cơ ít tử vong hơn 31% so với nhóm còn lại.

2.5. Quản lý căng thẳng

Stress kéo dài góp phần gây ra trầm cảm, rối loạn lo âu và các vấn đề tâm lý khác. Nghiên cứu trên MDPI cho thấy stress còn làm thay đổi cấu trúc não bộ ở vùng kiểm soát trí nhớ và cảm xúc. Nhìn chung, căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn làm suy giảm khả năng tư duy.  

Căng thẳng kéo dài sẽ làm cơ thể tự động sản sinh quá mức hormone căng thẳng (cortisol) . Chất này giống như liều thuốc độc ngấm dần, làm bào mòn sức khỏe từ bên trong và dần dần sinh ra bệnh tật. Cụ thể hơn nếu chúng ta để cơ chế này kéo dài sẽ làm tăng huyết áp, rối loạn miễn dịch, đẩy mạnh nguy cơ mắc đái tháo đường và các bệnh tim mạch. Vì vậy, việc kiểm soát căng thẳng thông qua cân bằng công việc với cuộc sống, thiền định, vận động và hoạt động tinh thần lành mạnh là cần thiết và quan trọng đối với quá trình chăm sóc sức khỏe chủ động. 

2.6. Quản lý chất lượng giấc ngủ

Giấc ngủ chính là viên gạch đầu tiên khi muốn xây dựng một cơ thể khỏe mạnh, đồng thời là một trong các yếu tố then chốt quyết định tuổi thọ. Một phân tích trên Scientific Reports trên 1,5 triệu cho thấy nguy cơ tử vong tăng dần ở những người ngủ ít hơn 7 giờ mỗi ngày. 

Tương tự ngủ ít, ngủ li bì cũng gây hại không kém cho sức khỏe. Một phân tích từ dữ liệu của hơn 5,1 triệu người tham gia 137 nghiên cứu trên ScienceDirect chỉ ra việc ngủ nhiều có thể làm tăng tăng 39% nguy cơ tử vong, 26% nguy cơ mắc đái tháo đường, 25% nguy cơ bệnh tim mạch và 46% nguy cơ đột quỵ so với người ngủ đủ giấc. 

Như vậy, thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ là những yếu tố quyết định. Theo khuyến nghị, mỗi người nên ngủ trong khoảng từ 6-7 tiếng mỗi ngày và duy trì lịch ngủ đều đặn. Bên cạnh đó, không gian ngủ nên được ngăn cách khỏi tiếng ồn, ánh sáng xanh và các vấn đề khác ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. 

3. FAQs về chăm sóc sức khỏe chủ động 

Câu hỏi 1: Chăm sóc sức khỏe chủ động và chữa bệnh khác nhau như thế nào?

Trả lời: 

Chữa bệnh là quá trình can thiệp y tế sau khi được chẩn đoán mắc bệnh.Đây là cách xử lý khi bệnh đã xuất hiện, thay vì chủ động phòng ngừa từ trước. . Trong khi đó, chăm sóc sức khỏe chủ động tập trung vào việc phòng ngừa, thông qua thăm khám định kỳ và thói quen sinh hoạt. 

Câu hỏi 2: Chăm sóc sức khỏe chủ động có thay thế điều trị y tế không?

Trả lời:

Chăm sóc sức khỏe chủ động đóng vai trò phòng ngừa và hỗ trợ, chứ không thay thế việc điều trị y tế. Những thói quen như ăn uống hợp lý, vận động, ngủ đủ giấc hay khám sức khỏe định kỳ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Khi đã được chẩn đoán bệnh lý, người bệnh vẫn cần tuân thủ phác đồ điều trị và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.  

Câu hỏi 3: Người trẻ có cần chủ động chăm sóc sức khỏe không? 

Trả lời: 

Có. Với lối sống của xã hội hiện đại, người trẻ không nằm ngoài nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, nổi bật là suy thận, gout, tiểu đường. Do đó, người trẻ cũng cần trang bị tư duy chăm sóc sức khỏe chủ động. 

Câu hỏi 4: Làm thế nào để chăm sóc sức khỏe chủ động đúng cách? 

Trả lời: 

Để có thể xây dựng một lối sống khỏe, mỗi người cần tự trang bị và sàng lọc kiến thức y tế, dinh dưỡng… từ các nguồn thông tin uy tín như sách, báo, tạp chí y khoa trong và ngoài nước. Ngoài ra, các nền tảng E-learning về chăm sóc sức khoẻ như OM’E cũng là một nguồn tham khảo chất lượng, tiện lợi để bạn có thể tự học được những thông tin và kiến thức hữu ích về sức khỏe. 

Tóm lại, chủ động chăm sóc sức khỏe là xu hướng tất yếu để duy trì một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc. Các hoạt động như thăm khám định kỳ, theo dõi chỉ số cơ thể, xây dựng lối sống lành mạnh từ ăn uống đến nghỉ ngơi đều góp phần ổn định sức khỏe toàn diện và duy trì tuổi thọ. Do đó, mỗi người nên tự giác hơn trong việc chăm sóc và nâng cao sức khỏe bản thân ngay khi còn đang khỏe mạnh. 

Để cập nhật thêm nhiều phương pháp chăm sóc sức khỏe chủ động chính thống, bạn có thể tham khảo thêm các khoá học của OM’E cùng hàng loạt thông tin hữu ích được chúng tôi tổng hợp từ các chuyên gia hàng đầu trên mọi lĩnh vực cung cấp. Tự hào là đơn vị đi đầu trong lĩnh vực xây dựng công đồng người Việt trở thành những bác sĩ tự thân OM’E luôn mong muốn mỗi người trong chúng ta sống khoẻ hơn và hạnh phúc hơn mỗi ngày.

Mọi chi tiết quý vị có thể liên hệ:

 

Trung Tâm Đào Tạo & Chăm Sóc Sức Khỏe OM’E Việt Nam

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Hotline: 0966.000.643

Email: [email protected]

Website: https://ome.edu.vn/