7 Kỹ Thuật Dạy Trẻ Tự Kỷ Hiệu Quả Dưới Góc Nhìn Tâm Lý

Khi nhận chẩn đoán con thuộc phổ tự kỷ, cha mẹ thường rơi vào trạng thái hoang mang, vội vã tìm kiếm hàng loạt kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ để “sửa chữa” con. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học, trẻ tự kỷ không phải là những “cỗ máy bị lỗi”. Các em sở hữu một hệ điều hành não bộ khác biệt, nhạy cảm và cần một lộ trình kết nối đặc thù.

Bài viết này sẽ không chỉ đưa ra các bài tập, mà hướng dẫn bạn cách thâm nhập vào thế giới của con để việc áp dụng cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

1. Nguyên tắc “Kết nối trước, Dạy dỗ sau”

Trước khi vội vàng áp dụng bất kỳ kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ nào, cha mẹ cần ưu tiên xây dựng một “vùng an toàn” (Safe Zone). Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn lớn trong việc xử lý các giác quan, khiến thế giới xung quanh trở nên hỗn loạn và đáng sợ.

Nếu bạn ép con học khi con đang lo âu, não bộ trẻ sẽ “đóng cửa”. Vì vậy, nguyên tắc cốt lõi trong cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà – dù là áp dụng cách dạy trẻ tự kỷ nhẹ hay nặng – đều là: Hãy quan sát sở thích của con, tham gia vào trò chơi của con (Join attention) thay vì bắt con chơi theo cách của bạn. Chỉ khi sự tin tưởng được thiết lập, trẻ mới sẵn sàng mở lòng để tiếp nhận các kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ phức tạp hơn.

>>>Bài viết liên quan: 8 Biểu Hiện Chậm Phát Triển Trí Tuệ Ở Trẻ Phụ Huynh Cần Lưu Ý

2. Kỹ thuật chia nhỏ và trực quan hóa (Visual Supports)

Trẻ tự kỷ thường tư duy bằng hình ảnh. Lời nói gió bay, nhưng hình ảnh thì ở lại. Đây là mấu chốt để triển khai các kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ thành công.

• Chiến lược: Sử dụng lịch trình bằng hình ảnh (Visual Schedule) là cách dạy trẻ tự kỷ tập trung hiệu quả nhất. Đồng thời, hình ảnh cũng là công cụ bổ trợ tuyệt vời cho cách dạy trẻ tự kỷ giao tiếp và cách dạy trẻ tự kỷ tập nói, giúp trẻ liên kết được từ ngữ với vật thể thực tế.

• Thực hành: Thay vì nói “Con đi đánh răng”, hãy đưa cho con thẻ hình bàn chải. Việc biết trước điều gì sắp xảy ra giúp giảm bớt sự lo âu, gia tăng khả năng hợp tác. Để nắm vững phương pháp thiết kế hình ảnh chuẩn khoa học này, nhiều phụ huynh đã chủ động tham gia các khóa học tâm lý học online, từ đó tự tin hơn trong việc đồng hành cùng con.

3. Cách dạy trẻ tự kỷ tập nói: Bắt đầu từ nhu cầu thực tế

Nhiều phụ huynh thường mắc sai lầm khi áp dụng kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ một cách máy móc, cố ép con nói những từ vô nghĩa như “con gà”, “bông hoa” khi trẻ chưa có nhu cầu gọi tên chúng.

• Góc nhìn tâm lý: Ngôn ngữ sinh ra để phục vụ nhu cầu. Do đó, cách dạy trẻ tự kỷ tập nói hiệu quả nhất chính là chủ động tạo ra các “cơ hội giao tiếp” trong sinh hoạt hàng ngày.

• Kỹ thuật: Trong các cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà, bạn hãy thử đặt món đồ chơi con thích trong tầm mắt nhưng ngoài tầm với. Khi con muốn lấy, đừng đưa ngay mà hãy kiên nhẫn đợi con phát ra âm thanh hoặc dùng cử chỉ (chỉ tay). Đây là kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ căn bản giúp kích hoạt ngôn ngữ chủ động, đồng thời là nền tảng cốt lõi để phát triển cách dạy trẻ tự kỷ giao tiếp về sau.

>>>Khóa học bạn có thể sẽ thích: Hướng dẫn kỹ thuật hỗ trợ cho trẻ khuyết tật học tập

4. Cách dạy trẻ tự kỷ giao tiếp: Luân phiên và chờ đợi

Giao tiếp là con đường hai chiều. Trẻ tự kỷ thường độc thoại hoặc không biết cách duy trì hội thoại.

• Kỹ thuật “Turn-taking” (Luân phiên): Trong các trò chơi cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà, hãy áp dụng quy tắc “lượt của mẹ – lượt của con”. Ví dụ: Mẹ xếp một khối gỗ, đợi con xếp một khối.

• Kỹ thuật “Chờ đợi”: Sau khi hỏi con, hãy đếm thầm từ 1 đến 10. Trẻ tự kỷ cần nhiều thời gian hơn để xử lý thông tin. Sự im lặng kiên nhẫn của cha mẹ chính là sự khích lệ lớn nhất để con bật ra câu trả lời.

5. Cách dạy trẻ tự kỷ tập trung: Loại bỏ rào cản giác quan

Bạn không thể dạy một đứa trẻ đang bị “tấn công” bởi chính các giác quan của mình. Đối với trẻ tự kỷ, hệ thần kinh nhạy cảm khiến một tiếng quạt kêu vo vo, ánh đèn huỳnh quang nhấp nháy hay mác áo cọ vào da cũng có thể gây đau đớn vật lý, khiến trẻ bứt rứt không yên. Do đó, nền tảng cốt lõi của mọi cách dạy trẻ tự kỷ tập trung không nằm ở sự ép buộc kỷ luật, mà ở việc loại bỏ rào cản môi trường.

Trong các cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà, hãy thiết lập một góc học tập “thuần khiết”: sử dụng màu sắc trung tính, kê bàn ghế quay vào tường và loại bỏ hoàn toàn tranh ảnh hay đồ chơi gây xao nhãng khỏi tầm mắt.

Về mặt kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ, cha mẹ nên áp dụng các bài tập “chế ngự giác quan” trước giờ học khoảng 15 phút. Nhiều phụ huynh đã tìm đến các khóa học giáo dục đặc biệt online để thực hành chuẩn xác những cái ôm chặt (deep pressure), xoa bóp sâu dọc sống lưng hay cho trẻ đi bộ bằng tay (wheelbarrow walk), giúp hệ thần kinh tìm lại điểm cân bằng. Khi và chỉ khi cơ thể cảm thấy an toàn và dễ chịu, não bộ trẻ mới sẵn sàng “mở khóa” để tiếp thu bài học một cách hiệu quả nhất.

>>>Bài viết liên quan: 5 Dấu Hiệu Trẻ Chậm Phát Triển Trí Não Dưới Góc Nhìn Tâm Lý

6. Chiến lược dạy trẻ tự kỷ nhẹ: Phát triển kỹ năng xã hội

Đối với nhóm trẻ có chức năng cao, nhiều cha mẹ thường lúng túng khi tìm cách dạy trẻ tự kỷ nhẹ vì vẻ ngoài các con dường như rất bình thường và thông minh. Tuy nhiên, “cơn bão” thực sự lại nằm ở khả năng thấu cảm và hiểu các quy luật xã hội bất thành văn. Trẻ có thể nói rất nhiều về sở thích của mình nhưng lại không biết cách lắng nghe người khác, dẫn đến việc bị cô lập.

Để khắc phục, kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ hiệu quả nhất lúc này là “trực quan hóa” các quy tắc xã hội thông qua phương pháp “Câu chuyện xã hội” (Social Stories). Hãy biến những tình huống trừu tượng như “kết bạn”, “chia sẻ đồ chơi” hay “xin lỗi” thành các bước tranh vẽ logic, ngắn gọn và dễ nhớ để trẻ học theo.

Đồng thời, cha mẹ hãy thường xuyên cùng con đóng vai (Role-play) để thực hành cách dạy trẻ tự kỷ giao tiếp. Việc diễn tập trước các kịch bản như “Chào khách đến nhà” hay “Từ chối khéo léo” sẽ giúp trẻ bớt lo âu khi gặp tình huống thực tế. Đây cũng là cơ hội tuyệt vời để bạn lồng ghép cách dạy trẻ tự kỷ tập nói có ngữ điệu và cảm xúc, giúp con không chỉ “biết nói” mà còn biết “trò chuyện” và kết nối thực sự với mọi người xung quanh.

7. Khen ngợi đúng cách (Positive Reinforcement)

Trong tâm lý học hành vi, hành vi nào được củng cố sẽ có xu hướng lặp lại. Tuy nhiên, trẻ tự kỷ có thể không thích những lời khen sáo rỗng như “giỏi quá”.

• Áp dụng: Hãy khen ngợi cụ thể hành vi: “Mẹ vui vì con đã tự cất giày”. Phần thưởng nên liên quan trực tiếp đến sở thích đặc biệt của trẻ để tạo động lực mạnh mẽ nhất.

Kết luận

Hành trình đồng hành cùng con không phải là cuộc đua nước rút mà là cuộc thi marathon bền bỉ. Việc áp dụng các kỹ thuật dạy trẻ tự kỷ đòi hỏi sự linh hoạt và thấu cảm sâu sắc từ cha mẹ. Đừng quá áp lực về đích đến, hãy trân trọng từng khoảnh khắc con cười, từng ánh mắt con nhìn bạn.

Nếu bạn cần tư vấn chuyên sâu về lộ trình can thiệp cá nhân hóa hoặc các công cụ hỗ trợ phát triển giác quan, hãy liên hệ với OME Việt Nam để được các chuyên gia tâm lý hỗ trợ kịp thời. Con đường này bạn không hề đơn độc!

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
Hotline: 0966.000.643
Website: ome.edu.vn
Email: [email protected]
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội