Biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ: Những điều cha mẹ cần rõ

Việc phát hiện sớm các biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ đóng vai trò quyết định đến hiệu quả can thiệp và hòa nhập của trẻ sau này. Tuy nhiên, ranh giới giữa chậm phát triển đơn thuần và tự kỷ thường khó phân biệt. Bài viết dưới đây sẽ liệt kê đầy đủ, chi tiết các dấu hiệu nhận biết từ sớm để cha mẹ có thể đối chiếu và đánh giá.

1. Biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ qua cách chơi đùa

Trẻ con ai cũng ham chơi, nhưng cách chơi của những bé đặc biệt lại rất khác lạ. Quan sát giờ chơi là cách nhanh nhất để nhận diện biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ ngay tại nhà:

• Không biết chơi giả vờ: Đưa cho con con búp bê, con không biết ru em ngủ. Đưa cái ô tô, con không cho xe chạy “brừm brừm” mà chỉ lật ngược xe lên để… ngắm bánh xe quay tít. Đây được xem là biểu hiện sớm của rối loạn phổ tự kỷ rất điển hình mà cha mẹ cần lưu ý.

• Xếp hàng thẳng tắp: Con có sở thích kỳ lạ là xếp mọi thứ thành một hàng dài, từ đồ chơi, giày dép đến… chai lọ. Ai mà lỡ tay làm lệch một chút là con khóc thét lên ngay. Hành vi rập khuôn này chính là biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ thường gặp nhất.

• Gắn bó với đồ vật vô tri: Thay vì ôm gấu bông, con lại đi ôm khư khư một mẩu dây nilon, một nắp chai hay một tờ lịch cũ cả ngày không rời. Đôi khi cha mẹ lại nhầm lẫn biểu hiện của bệnh rối loạn phổ tự kỷ này là cá tính riêng độc đáo của bé.

Ngoài ra, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm nếu thấy con chơi một cách cô độc hoàn toàn. Những biểu hiện của trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ thường đi kèm với việc trẻ không có nhu cầu chia sẻ niềm vui hay “khoe” thành quả với người khác. Con có thể ngồi hàng giờ xoay một cái nắp chai trong im lặng mà không cần bất kỳ ai chơi cùng. Đừng chủ quan nghĩ rằng con “ngoan” hay “biết tự chơi”, vì sự tập trung thái quá vào các chi tiết vô nghĩa chính là rào cản vô hình tách biệt con khỏi thế giới xung quanh.

>>> Bài viết liên quan: Rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện: Nhận biết và Dạy trẻ tại nhà

2. Nhận biết biểu hiện của bệnh rối loạn phổ tự kỷ trong giao tiếp

>>> Khóa học bạn có thể sẽ thích: chăm sóc trẻ rối loạn phổ tự kỷ trong gia đình

3. Các biểu hiện sớm của rối loạn phổ tự kỷ qua thói quen sinh hoạt

Những thói quen sinh hoạt tưởng chừng như “nết ăn nết ở” khó chiều, đôi khi lại chính là những biểu hiện sớm của rối loạn phổ tự kỷ mà cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm:

• Kén ăn cực độ: Không đơn thuần là biếng ăn, đây có thể là biểu hiện của trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ do rối loạn xử lý giác quan. Có bé chỉ ăn cơm trắng chan nước mắm quanh năm suốt tháng, tuyệt đối không ăn rau hay thịt vì sợ cái cảm giác lợn cợn, sần sật trong miệng.

• Sợ tiếng động lạ: Một biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ rất đặc trưng là sự nhạy cảm thái quá với âm thanh. Tiếng máy sấy tóc, tiếng máy khoan hay tiếng còi xe có thể làm con sợ hãi tột độ, bịt chặt tai và la hét. Trong khi đó, con lại có thể ngồi nghe tiếng quảng cáo tivi oang oang mà không sao cả.

• Ghét sự thay đổi: Tính rập khuôn, cứng nhắc là biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ dễ thấy trong sinh hoạt. Con đường đi học, vị trí cái ghế ngồi ăn, trình tự tắm rửa… mọi thứ phải y hệt như cũ. Chỉ cần thay đổi một chút xíu thôi là con sẽ ăn vạ, khủng hoảng ngay lập tức.

Thực tế, việc chăm sóc và nuôi dạy một em bé có biểu hiện của bệnh rối loạn phổ tự kỷ là một cuộc chiến dài hơi về lòng kiên nhẫn. Những phản ứng gay gắt của con trong sinh hoạt hàng ngày không phải do con hư hay bướng bỉnh, mà đó là cách con phản ứng lại với những rối loạn bên trong não bộ.

Thay vì bất lực hay nóng giận, cha mẹ nên chủ động trang bị kiến thức chuyên môn để biết cách “làm bạn” cùng con. Hiện nay, rất nhiều phụ huynh đã tìm đến các khóa học giáo dục đặc biệt online để học cách thấu hiểu tâm lý trẻ, cũng như nắm bắt các kỹ thuật can thiệp sớm ngay tại nhà, giúp biến những giờ ăn, giờ tắm căng thẳng thành thời gian trị liệu vui vẻ và hiệu quả.

4. Cần làm gì khi con có biểu hiện của trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ?

Nếu đọc đến đây mà ba mẹ thấy con mình “sao giống quá vậy”, xin đừng hoảng loạn.

1. Quan sát kỹ hơn: Hãy để ý con thêm 1-2 tuần nữa xem các dấu hiệu này có lặp đi lặp lại thường xuyên không.

2. Đừng tự đoán mò: Biểu hiện của trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ rất dễ nhầm với chậm nói thông thường. Hãy đưa con đến Bệnh viện Nhi hoặc các trung tâm uy tín để bác sĩ kiểm tra chính xác.

3. Hành động ngay: Nếu chẳng may con có vấn đề, việc can thiệp sớm (trước 3 tuổi) sẽ giúp con tiến bộ cực kỳ nhanh. Đừng chờ đợi phép màu, chính ba mẹ mới là phép màu của con.

>>> Bài viết liên quan: 7 Biểu hiện bệnh rối loạn phổ tự kỷ và cách can thiệp sớm cho trẻ

Kết luận

Hành trình cùng con lớn khôn chưa bao giờ là dễ dàng, nhất là khi con có những nét khác biệt. Việc cha mẹ sớm nhận diện được biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ không phải là để “dán nhãn” con là bệnh tật, mà là để trao cho con tấm vé cơ hội được can thiệp và hòa nhập tốt nhất.

Đừng để nỗi sợ hãi hay tâm lý chủ quan “chờ con lớn sẽ hết” làm lỡ mất “giai đoạn vàng”. Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, hãy tìm đến sự hỗ trợ của bác sĩ hoặc chủ động trang bị kiến thức từ các đơn vị chuyên môn uy tín như OME Việt Nam. Ba mẹ hãy nhớ: Con có thể đi chậm hơn các bạn, nhưng miễn là ba mẹ không bỏ cuộc, con vẫn sẽ đến đích theo cách tuyệt vời nhất của riêng mình.