Chứng rối loạn hành vi cảm xúc là gì? Dấu hiệu và cách can thiệp hiệu quả

Chứng rối loạn hành vi cảm xúc ở trẻ em và vị thành niên đang trở thành nỗi lo lắng lớn của nhiều gia đình hiện nay. Vậy thực chất rối loạn hành vi cảm xúc là gì? Đây không đơn thuần là sự nghịch ngợm hay bướng bỉnh nhất thời, mà là một hội chứng tâm lý khiến trẻ mất khả năng kiểm soát rối loạn hành vi và cảm xúc theo các chuẩn mực thông thường.

Việc nhầm lẫn tình trạng này với các vấn đề tính cách có thể khiến bệnh rối loạn hành vi cảm xúc trở nên trầm trọng hơn, đặc biệt là khi trẻ rơi vào trạng thái rối loạn hỗn hợp hành vi cảm xúc phức tạp.

Thấu hiểu những khó khăn đó, OME Việt Nam luôn đồng hành cùng phụ huynh để giải mã những “nút thắt” tâm lý này. Thông qua các khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà, chúng tôi trang bị cho bạn những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thấu cảm, kiên nhẫn và tìm ra lộ trình can thiệp nhân văn nhất, giúp trẻ sớm tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống.

I. Chứng rối loạn hành vi cảm xúc là gì?

Để trả lời tường tận cho câu hỏi rối loạn hành vi cảm xúc là gì, chúng ta cần nhìn nhận nó dưới lăng kính của sự phát triển thần kinh và tâm lý. Đây không phải là một sự bộc phát nhất thời mà là một mô hình hành vi và phản ứng cảm xúc lặp đi lặp lại, kéo dài (thường ít nhất 6 tháng), gây ra những khiếm khuyết đáng kể trong các hoạt động xã hội, học tập hoặc nghề nghiệp của một cá nhân.

1. Định nghĩa dưới góc độ chuyên môn

Chứng rối loạn hành vi cảm xúc (Emotional and Behavioral Disorder – EBD) là một thuật ngữ rộng bao quát các tình trạng mà ở đó trẻ thể hiện những phản ứng cảm xúc không phù hợp với hoàn cảnh, hoặc có những hành vi vi phạm nghiêm trọng các chuẩn mực cộng đồng. Những đứa trẻ này thường gặp khó khăn trong việc thiết lập và duy trì các mối quan hệ tích cực với bạn bè hay thầy cô.

Khác với những cơn giận dỗi thông thường, rối loạn hành vi và cảm xúc có tính chất “xuyên suốt” – tức là nó xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau (ở nhà, ở trường, nơi công cộng) và dường như trẻ không thể tự điều chỉnh được dù đã được nhắc nhở hay răn đe.

=>>XEM NGAY:  Quản trị cảm xúc ở trẻ – Hướng dẫn thực hành công cụ tâm lý hiệu quả 

2. Phân loại các dạng phổ biến

Trong thực tế lâm sàng, tình trạng này thường được chia thành các nhóm nhỏ để dễ dàng định hướng can thiệp:

• Rối loạn hướng nội (Internalizing): Trẻ có xu hướng giữ cảm xúc tiêu cực bên trong, biểu hiện qua sự lo âu, trầm cảm, sợ hãi thái quá hoặc thu mình lại.
• Rối loạn hướng ngoại (Externalizing): Trẻ bộc lộ sự bất ổn ra bên ngoài bằng cách gây hấn, chống đối, phá hoại hoặc thiếu kiểm soát. Đây thường là nhóm khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với việc trẻ bị hư và gắn nhãn là bệnh rối loạn hành vi cảm xúc.
• Rối loạn hỗn hợp hành vi cảm xúc: Đây là một trong những dạng phức tạp nhất, khi trẻ đồng thời thể hiện cả sự bất ổn về cảm xúc (như buồn bã, lo âu) lẫn các hành vi chống đối hoặc gây hấn. Việc điều trị rối loạn hỗn hợp hành vi cảm xúc đòi hỏi một lộ trình đa mô thức và cực kỳ kiên trì từ phía gia đình.

3. Tại sao chúng ta cần thấu hiểu bản chất của chứng rối loạn này?

Nhiều bậc phụ huynh khi chưa hiểu rõ rối loạn hành vi cảm xúc là gì thường áp dụng các hình phạt đòn roi hoặc cách ly, điều này vô tình đẩy trẻ vào trạng thái phòng thủ và làm trầm trọng thêm sự bế tắc. Bản chất của chứng rối loạn này thường bắt nguồn từ sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ, kết hợp với các yếu tố môi trường hoặc sang chấn tâm lý.

Tại OME Việt Nam, chúng tôi quan niệm rằng: “Hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, cảm xúc mới là phần gốc rễ”. Thông qua các khóa học tâm lý học online, OME mong muốn giúp cha mẹ nhìn thấu được những tổn thương bên dưới bề mặt đó. Thay vì nhìn nhận con như một “đứa trẻ có vấn đề”, chúng ta sẽ học cách nhìn con như một “đứa trẻ đang gặp khó khăn” cần được hỗ trợ chuyên sâu bằng những kỹ năng từ khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà.

II. Biểu hiện của chứng rối loạn hành vi cảm xúc

Việc nhận diện rối loạn hành vi và cảm xúc không chỉ dựa trên một hành động đơn lẻ mà là một chuỗi các biểu hiện kéo dài. Để trả lời cho câu hỏi rối loạn hành vi cảm xúc là gì một cách thực tế nhất, chúng ta có thể quan sát trẻ qua hai nhóm dấu hiệu đối lập nhưng thường xuyên đan xen:

1. Nhóm dấu hiệu nhận biết cốt lõi

• Bộc phát ra bên ngoài (Hướng ngoại): Trẻ thường xuyên có các hành vi gây hấn, chống đối kịch liệt với người lớn, hoặc cố tình phá hoại tài sản. Nhiều phụ huynh lo lắng đây là triệu chứng của bệnh rối loạn hành vi cảm xúc khi thấy con khó kiểm soát cơn giận, dễ dàng sử dụng bạo lực hoặc vi phạm các chuẩn mực xã hội tại trường học.
• Kìm nén vào bên trong (Hướng nội): Thay vì nổi loạn, trẻ lại rơi vào trạng thái lo âu cực độ, thu mình, tự ti hoặc buồn bã kéo dài. Những biểu hiện này thường thầm lặng nhưng lại gây tổn thương sâu sắc đến lòng tự trọng của trẻ.
• Sự giao thoa phức tạp: Đáng chú ý nhất là tình trạng rối loạn hỗn hợp hành vi cảm xúc. Ở nhóm này, trẻ không chỉ nghiêng hẳn về một phía mà thường xuyên thay đổi trạng thái: vừa có thể bùng nổ dữ dội nhưng ngay sau đó lại rơi vào trầm uất, sợ hãi. Điều này khiến môi trường sống xung quanh trẻ trở nên căng thẳng vì sự thất thường khó đoán.

=>>Đọc thêm: Các loại rối loạn phát triển mà bạn nên biết

2. Vai trò của việc quan sát đúng cách

Khi các biểu hiện này bắt đầu gây cản trở đến việc kết bạn hay học tập, đó chính là “tín hiệu đỏ” cần sự hỗ trợ chuyên môn. Thay vì dán nhãn tiêu cực, việc hiểu rõ bản chất của chứng rối loạn hành vi cảm xúc sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh hơn để tìm kiếm giải pháp.

Tại OME Việt Nam, chúng tôi tin rằng mỗi hành vi bất thường đều là một lời cầu cứu về mặt cảm xúc. Thông qua khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà, phụ huynh sẽ được trang bị kỹ thuật quan sát và điều chỉnh hành vi dựa trên sự thấu cảm. Ngoài ra, việc tham gia khóa học tâm lý học online của OME cũng là cách để cha mẹ xây dựng một nền tảng tâm lý vững chắc, giúp đồng hành cùng con vượt qua những xáo trộn nội tâm một cách khoa học và nhân văn nhất.

Hành trình đồng hành cùng trẻ mắc chứng rối loạn hành vi cảm xúc đòi hỏi sự kiên trì và một nền tảng kiến thức vững chắc thay vì những áp lực hay hình phạt. Việc thấu hiểu đúng bản chất vấn đề sẽ giúp cha mẹ xóa bỏ những định kiến sai lầm, từ đó mở ra cơ hội để trẻ được chữa lành, giải tỏa những xáo trộn nội tâm và phát triển cân bằng hơn.

Tại OME Việt Nam, chúng tôi cam kết đồng hành cùng bạn thông qua các khóa học tâm lý học online và khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà. Đây là những giải pháp thiết thực giúp phụ huynh chuyển hóa sự lo lắng thành hành động, trang bị kỹ năng can thiệp khoa học để cùng con xây dựng một tương lai hạnh phúc và tự tin.

Liên hệ ngay với OME Việt Nam để được tư vấn lộ trình học phù hợp nhất!

Mọi thông tin chi tiết về các khóa học quý anh chị học viên có thể liên hệ theo thông tin dưới đây

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: [email protected]

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội