Rối loạn giao tiếp là gì? Tìm hiểu thêm dấu hiệu nhận biết

Rối loạn giao tiếp là gì là thắc mắc chung của rất nhiều bậc cha mẹ khi nhận thấy con mình gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý muốn hoặc tương tác với mọi người xung quanh. Giao tiếp không chỉ là việc nói ra thành lời, mà còn là khả năng thấu hiểu, phản hồi và kết nối xã hội. Khi những mắt xích này bị đứt gãy, trẻ dễ rơi vào trạng thái cô lập, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình hình thành nhân cách và kỹ năng sống sau này.

Nhận diện sớm hội chứng rối loạn giao tiếp chính là chìa khóa để chúng ta mở ra cánh cửa hòa nhập cho trẻ. Tại OME Việt Nam, chúng tôi tin rằng mỗi cá nhân đều có cách thức kết nối riêng với thế giới, và nhiệm vụ của người lớn là thấu hiểu “ngôn ngữ” đặc biệt đó.

Thông qua các khóa học tâm lý học online bài bản, phụ huynh hoàn toàn có thể trở thành người dẫn đường tin cậy, giúp con vượt qua rào cản của chứng rối loạn giao tiếp. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện từ định nghĩa khoa học đến các dấu hiệu nhận biết thực tế để bạn vững tâm hơn trên hành trình cùng con trưởng thành.

I. Rối loạn giao tiếp là gì?

Để thấu hiểu rối loạn giao tiếp là gì, chúng ta cần nhìn nhận đây là một danh mục rộng lớn bao gồm nhiều khiếm khuyết khác nhau liên quan đến ngôn ngữ, lời nói và khả năng tương tác xã hội. Theo các chuyên gia tại OME Việt Nam, đây không đơn thuần là việc trẻ nói ngọng hay chậm nói, mà là sự khó khăn trong việc tiếp nhận, gửi, xử lý và thấu hiểu các khái niệm hoặc hệ thống biểu tượng (lời nói, chữ viết, điệu bộ).

1. Định nghĩa và thuật ngữ chuyên ngành

Trong môi trường học thuật và nghiên cứu quốc tế, câu hỏi rối loạn giao tiếp tiếng anh là gì thường được giải đáp bằng thuật ngữ Communication Disorders. Việc tìm hiểu về rối loạn giao tiếp tiếng anh sẽ giúp phụ huynh tiếp cận được với Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các loại Rối loạn Tâm thần (DSM-5), nơi phân loại tình trạng này thành nhiều nhóm nhỏ như rối loạn âm lời nói, rối loạn lưu loát (nói lắp), hay rối loạn giao tiếp xã hội.

Thực tế, rối loạn ngôn ngữ giao tiếp ảnh hưởng đến cả khả năng diễn đạt (expressive language) và khả năng tiếp nhận (receptive language). Điều này có nghĩa là người mắc phải không chỉ gặp khó khăn khi nói ra suy nghĩ của mình mà còn có thể không hiểu được những gì người khác đang truyền tải.

=>>ĐỌC THÊM: Rối loạn ngôn ngữ giao tiếp có phải rào cản của trẻ

2. Phân biệt Rối loạn giao tiếp xã hội

Một khái niệm thường gây nhầm lẫn là rối loạn giao tiếp xã hội là gì. Khác với những khiếm khuyết về mặt phát âm hay ngữ pháp, rối loạn giao tiếp xã hội (Social Communication Disorder – SCD) tập trung vào những khó khăn trong việc sử dụng ngôn ngữ cho mục đích xã hội. Người mắc hội chứng này có thể nói rất rõ ràng, ngữ pháp chuẩn chỉnh, nhưng lại không biết cách:

• Thay đổi cách nói chuyện sao cho phù hợp với ngữ cảnh (nói với bạn bè khác với nói với người lớn).
• Tuân thủ các quy tắc hội thoại (như đợi đến lượt nói, không ngắt lời).
• Hiểu những ẩn ý, lời nói đùa hoặc các tín hiệu phi ngôn ngữ như ánh mắt, điệu bộ.

Hiểu đúng về rối loạn giao tiếp xã hội là gì sẽ giúp cha mẹ phân biệt được tình trạng của con với các hội chứng khác như tự kỷ.

3. Rối loạn giao tiếp ở trẻ – Có phải là một “căn bệnh”?

Nhiều phụ huynh lo lắng liệu đây có phải là bệnh rối loạn giao tiếp hay không. Trong y học và tâm lý học, chúng tôi thường gọi đây là một tình trạng hoặc một sự khiếm khuyết về mặt phát triển hơn là một “căn bệnh” có thể lây lan. Rối loạn giao tiếp ở trẻ thường xuất hiện sớm trong giai đoạn phát triển và có thể kéo dài nếu không được tác động kịp thời.

Tại OME Việt Nam, chúng tôi luôn nhấn mạnh trong các khóa học tâm lý học online rằng việc dán nhãn “bệnh” đôi khi tạo ra áp lực tâm lý không cần thiết. Thay vào đó, việc coi đây là một thử thách về mặt kỹ năng cần được rèn luyện thông qua các khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà sẽ giúp gia đình có thái độ tích cực và chủ động hơn trong việc hỗ trợ trẻ.

Việc thấu hiểu rối loạn giao tiếp là gì chính là bước đệm quan trọng nhất. Chỉ khi biết rõ bản chất của vấn đề, cha mẹ mới có thể chọn đúng phương pháp và lộ trình can thiệp phù hợp cho con yêu của mình.

=>>KHÓA HỌC cho bạn: Hiểu về giao tiếp của trẻ rối loạn phát triển

II. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị rối loạn giao tiếp

Việc phát hiện một đứa trẻ bị rối loạn giao tiếp không chỉ dựa vào việc trẻ có nói được hay không, mà còn nằm ở cách trẻ tương tác với thế giới. Mỗi trẻ sẽ có những biểu hiện khác nhau, nhưng nhìn chung, chứng rối loạn giao tiếp thường bộc lộ qua hai nhóm dấu hiệu chính: ngôn ngữ lời nói và kỹ năng tương tác xã hội.

1. Dấu hiệu về ngôn ngữ và lời nói

Đây là những biểu hiện dễ quan sát nhất khi trẻ bị rối loạn giao tiếp. Phụ huynh cần lưu ý nếu trẻ có các đặc điểm sau:

• Khó khăn trong việc phát âm: Trẻ nói ngọng, nói lắp hoặc phát âm không rõ ràng khiến người khác khó hiểu dù đã qua độ tuổi tập nói.
• Vốn từ vựng nghèo nàn: Trẻ gặp khó khăn trong việc tìm từ để diễn đạt ý muốn, thường xuyên dùng những từ ngữ chung chung hoặc dùng sai ngữ cảnh.
• Rối loạn cấu trúc câu: Trẻ thường xuyên sắp xếp từ ngữ lộn xộn, nói những câu cụt ngủn hoặc không thể kết nối các từ thành một câu hoàn chỉnh.
• Hành vi lặp lại (Echolalia): Trẻ chỉ lặp lại lời nói của người khác một cách máy móc mà không hiểu ý nghĩa hoặc không nhằm mục đích giao tiếp. Đây là một dấu hiệu thường gặp trong hội chứng rối loạn giao tiếp liên quan đến các khiếm khuyết thần kinh.

2. Dấu hiệu về rối loạn giao tiếp xã hội

Khác với các vấn đề về phát âm, rối loạn giao tiếp xã hội tập trung vào cách trẻ sử dụng ngôn ngữ để kết nối. Một đứa trẻ có thể nói rất tốt nhưng vẫn bị coi là mắc rối loạn giao tiếp xã hội nếu có các biểu hiện:

• Thiếu sự tương tác mắt: Trẻ thường lảng tránh ánh mắt khi trò chuyện hoặc không nhìn vào người đối diện.
• Không hiểu các quy tắc hội thoại: Trẻ thường xuyên ngắt lời người khác, chỉ nói về chủ đề mình thích mà không quan tâm đến phản ứng của người nghe.
• Gặp khó khăn với ngôn ngữ không lời: Trẻ không hiểu được các biểu cảm khuôn mặt, điệu bộ cơ thể hoặc các ẩn ý, lời nói đùa, mỉa mai.
• Khó khăn trong việc kết bạn: Do không nắm bắt được các tín hiệu xã hội, trẻ bị rối loạn giao tiếp thường cảm thấy lúng túng và khó hòa nhập vào các nhóm bạn cùng trang lứa.

3. Cảnh báo theo từng giai đoạn phát triển

Tại các khóa học tâm lý học online của OME Việt Nam, chúng tôi cung cấp bảng kiểm chi tiết để cha mẹ theo dõi. Dưới đây là những “vùng đỏ” cần chú ý:

• Trẻ dưới 12 tháng: Không bập bẹ, không bắt chước âm thanh hoặc không phản ứng khi được gọi tên.
• Trẻ từ 18 – 24 tháng: Không có vốn từ đơn tối thiểu, không biết chỉ tay vào thứ mình muốn hoặc không hiểu các yêu cầu đơn giản.
• Trẻ từ 3 – 5 tuổi: Không thể kể lại một câu chuyện đơn giản, thường xuyên nói những câu vô nghĩa hoặc gặp khó khăn cực độ khi chơi chung với bạn.

Việc nhận thấy con có một vài dấu hiệu trên không có nghĩa là con chắc chắn mắc bệnh rối loạn giao tiếp, nhưng đó là tín hiệu để cha mẹ cần tìm đến sự tư vấn chuyên sâu. 

Thấu hiểu rối loạn giao tiếp là gì chính là bước đi đầu tiên để cha mẹ dỡ bỏ rào cản giữa con và thế giới xung quanh. Thay vì coi đây là một gánh nặng, hãy xem đó là một hành trình đặc biệt mà trẻ cần sự kiên trì và một lộ trình can thiệp khoa học từ gia đình để sớm tìm lại tiếng nói và sự tự tin.

Để hỗ trợ con một cách bài bản nhất, bạn có thể tham khảo các khóa học tâm lý học online và khóa học giáo dục đặc biệt tại nhà của Trung Tâm OM’E. Với sự đồng hành từ các chuyên gia, chúng tôi sẽ cùng bạn biến những trở ngại trong giao tiếp thành cơ hội để thấu hiểu và kết nối sâu sắc hơn với con yêu mỗi ngày.

Liên hệ ngay với OME Việt Nam để được tư vấn lộ trình học phù hợp nhất!

Mọi thông tin chi tiết về các khóa học quý anh chị học viên có thể liên hệ theo thông tin dưới đây 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM