Biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ: 5 Dấu hiệu chớ bỏ qua

Rất nhiều cha mẹ lầm tưởng biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ chỉ là do con chậm nói hay “chậm khôn”. Sự chủ quan này vô tình khiến trẻ lỡ mất “giai đoạn vàng” để can thiệp. Thực tế, các dấu hiệu này thường xuất hiện rất sớm qua những hành vi nhỏ nhặt hàng ngày mà 90% phụ huynh thường vô tình bỏ qua. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện chính xác.

1. Biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ là gì?

Trước khi đi vào chi tiết các dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ, cha mẹ cần hiểu đúng bản chất vấn đề. Vậy biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ là gì? Theo y khoa, đây không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là một hội chứng rối loạn phát triển thần kinh phức tạp. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi.

Mức độ biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ ở mỗi bé là khác nhau, tạo nên một “phổ” rộng từ nhẹ đến nặng. Việc nắm rõ các biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ ngay từ những năm tháng đầu đời (trước 3 tuổi) có ý nghĩa quyết định đến tương lai hòa nhập của con.

Nhiều phụ huynh khi đối mặt với những bất thường của con thường hoang mang tự hỏi liệu Trẻ tự kỷ nhẹ có chữa khỏi không? Thực tế, dù chưa có thuốc đặc trị để “khỏi hoàn toàn” như các bệnh lý thông thường, nhưng can thiệp sớm chính là chìa khóa vàng giúp trẻ cải thiện vượt bậc các kỹ năng khiếm khuyết.

Thay vì phó mặc cho thời gian, cha mẹ nên chủ động trang bị kiến thức để trở thành người thầy trị liệu đầu tiên của con. Hiện nay, việc tham gia một khóa học giáo dục đặc biệt online đang là giải pháp tối ưu được nhiều gia đình lựa chọn, giúp phụ huynh nắm vững kỹ năng tương tác và phương pháp can thiệp khoa học ngay tại nhà, từ đó hỗ trợ con phát triển tối đa tiềm năng của mình.

2. Top 5 biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ điển hình nhất

Nếu quan sát thấy con có các dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ dưới đây lặp đi lặp lại, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm:

2.1. Khiếm khuyết về tương tác xã hội (Dấu hiệu sớm nhất)

Đây là nhóm dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ dễ nhận thấy nhất nhưng hay bị phụ huynh nhầm lẫn với tính cách nhút nhát của con:

Ánh mắt lảng tránh: Trẻ rất ít hoặc không bao giờ nhìn thẳng vào mắt người đối diện khi giao tiếp (thiếu eye-contact).
Thờ ơ khi được gọi tên: Ba mẹ gọi tên nhiều lần, thậm chí vỗ tay to bên cạnh nhưng trẻ vẫn dửng dưng như bị điếc.
Không biết chia sẻ: Trẻ không biết khoe đồ chơi, không biết chỉ ngón trỏ vào thứ mình muốn mà thường cầm tay người lớn kéo đến vật đó (xem tay người lớn như công cụ).

*biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ điển hình nhất*

2.2. Sự chậm trễ và bất thường trong ngôn ngữ

Khi tìm hiểu biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ là gì, cha mẹ sẽ thấy sự khiếm khuyết về ngôn ngữ chiếm phần lớn:

Trẻ chậm nói hơn hẳn so với lứa tuổi.
Nhại lời (Echolalia): Trẻ nói được nhưng chỉ lặp lại nguyên văn lời người lớn hoặc tiếng tivi, quảng cáo một cách vô nghĩa.
Giọng nói khác lạ: Trẻ nói giọng lơ lớ, ngang phè như robot, thiếu ngữ điệu cảm xúc.

2.3. Hành vi rập khuôn, định hình

Một biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ rất đặc trưng khác là sự rập khuôn và thiếu linh hoạt:

Trẻ hay đi nhón gót, chạy vòng quanh, hoặc lắc lư người liên tục.
Thích chơi đồ chơi theo cách kỳ lạ: Xếp xe thành hàng dài thẳng tắp, chỉ thích quay bánh xe thay vì cho xe chạy.
Gắn bó quá mức với các vật vô tri: Một mẩu dây, một tờ lịch, chai nhựa…

>>> Bài viết liên quan: Rối loạn phổ tự kỷ biểu hiện: Nhận biết và Dạy trẻ tại nhà

2.4. Rối loạn điều hòa cảm giác

Một trong những biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ dễ gây căng thẳng nhất cho gia đình là sự rối loạn giác quan. Trẻ thường có phản ứng thái quá (quá nhạy cảm) hoặc quá thờ ơ (kém nhạy cảm) với môi trường:

Nhạy cảm với âm thanh: Trẻ bịt tai, la hét hoảng loạn khi nghe tiếng máy sấy, tiếng máy khoan hay tiếng khóc của em bé.
Kén ăn cực độ: Do sợ mùi vị hoặc cấu trúc thức ăn (quá mềm hoặc quá cứng), trẻ chỉ chấp nhận ăn một vài món cố định.
Ngưỡng đau bất thường: Thích tự làm đau bản thân (đập đầu vào tường, cắn tay) do ngưỡng đau cao hơn bình thường cũng là dấu hiệu trẻ rối loạn phổ tự kỷ đáng báo động.

2.5. Khó thích nghi với sự thay đổi

Khi tìm hiểu biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ là gì, cha mẹ sẽ thấy đặc điểm nổi bật là nhu cầu về sự bất biến (sameness). Trẻ mắc hội chứng này thường yêu cầu mọi thứ phải giữ nguyên hiện trạng:

Nếu ba mẹ thay đổi đường đi học, đổi vị trí đồ đạc trong phòng hay thay đổi trình tự tắm rửa, trẻ sẽ rơi vào trạng thái hoảng loạn, gào khóc dữ dội.
Đây là biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ khiến việc chăm sóc trở nên cực kỳ vất vả, đòi hỏi cha mẹ phải cực kỳ kiên nhẫn.

Chứng kiến những cơn khủng hoảng của con, nhiều phụ huynh không khỏi xót xa và đặt câu hỏi: Liệu Trẻ tự kỷ nhẹ có chữa khỏi không? Tuy không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng nếu cha mẹ thấu hiểu được nguyên nhân sâu xa của những hành vi “khó chiều” này để có cách hỗ trợ phù hợp, trẻ vẫn có thể học cách kiểm soát cảm xúc và thích nghi tốt hơn mỗi ngày.

>>> Khóa học bạn có thể sẽ thích: Hướng dẫn 7 kỹ thuật can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ

3. Trẻ tự kỷ nhẹ có chữa khỏi không?

Để trả lời, ta cần hiểu rõ bản chất biểu hiện rối loạn phổ tự kỷ là gì. Các chuyên gia y tế khẳng định: Rối loạn phổ tự kỷ hiện chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn, vì đây là rối loạn phát triển của não bộ, không phải là bệnh cúm hay viêm nhiễm để uống thuốc là hết.

Tuy nhiên, tin vui là nếu cha mẹ phát hiện các biểu hiện của trẻ rối loạn phổ tự kỷ sớm (đặc biệt là thể nhẹ) và can thiệp đúng cách trong “giai đoạn vàng” (0-3 tuổi), trẻ hoàn toàn có thể:

Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp gần như trẻ bình thường.
Học tập và hòa nhập tốt tại các trường phổ thông.
Có cuộc sống độc lập khi trưởng thành.

Do đó, ngay khi nhận thấy biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ, thay vì đi tìm “thuốc tiên” để chữa khỏi hoàn toàn, cha mẹ hãy tập trung vào giáo dục can thiệp sớm. Sự kiên trì của cha mẹ chính là liều thuốc tốt nhất cho con.

Thực tế cho thấy, thời gian trẻ ở bên gia đình là nhiều nhất, nên cha mẹ chính là “người thầy” quan trọng nhất. Thay vì phó mặc hoàn toàn cho các trung tâm can thiệp với chi phí đắt đỏ, nhiều phụ huynh hiện đại đã chủ động đăng ký tham gia các khóa học tâm lý học online.

Tại đây, ba mẹ sẽ được chuyên gia hướng dẫn bài bản cách tương tác, cách chơi và kỹ thuật xử lý hành vi khi con có những biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ bất thường. Sự đồng hành đúng phương pháp của gia đình kết hợp với nhà trường sẽ giúp con tiến bộ nhanh hơn gấp nhiều lần.

4. Cha mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con có dấu hiệu?

Khi nhận thấy các biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ, đừng chần chừ hay trốn tránh. Hãy thực hiện ngay các bước sau:

Đưa trẻ đi khám chuyên khoa: Đến các Bệnh viện Nhi hoặc Khoa Tâm bệnh để làm các bài test chẩn đoán (M-CHAT, ADEC…).
Can thiệp ngay lập tức: Dù chưa có kết luận chính thức, nếu thấy con chậm nói, hãy bắt đầu dạy con nói. Đừng chờ đợi tờ giấy chẩn đoán mới bắt đầu hành động.
Tham gia các khóa học kỹ năng: Cha mẹ cần học cách chơi cùng con, cách giao tiếp với thế giới nội tâm của con.

*Cha mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con có dấu hiệu?*

>>> Bài viết liên quan: 7 Biểu hiện bệnh rối loạn phổ tự kỷ và cách can thiệp sớm cho trẻ

Kết luận

Hành trình cùng con lớn khôn chưa bao giờ là bằng phẳng, nhất là khi con có những nét khác biệt. Việc cha mẹ sớm nhận diện được biểu hiện trẻ bị rối loạn phổ tự kỷ không phải là để “dán nhãn” con là bệnh tật, mà là để trao cho con tấm vé cơ hội được can thiệp và hòa nhập tốt nhất.

Đừng để nỗi sợ hãi hay tâm lý chủ quan “chờ con lớn sẽ hết” làm lỡ mất “giai đoạn vàng”. Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, hãy tìm đến sự hỗ trợ của bác sĩ hoặc chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng đồng hành cùng con từ các đơn vị chuyên môn uy tín như OME Việt Nam. Ba mẹ hãy nhớ: Con có thể đi chậm hơn các bạn, nhưng miễn là ba mẹ không bỏ cuộc, con vẫn sẽ đến đích theo cách tuyệt vời nhất của riêng mình.