Trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý có dấu hiệu gì?

Câu hỏi “Trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý có dấu hiệu gì?” là bước đầu tiên và quan trọng nhất trên hành trình tìm kiếm sự hỗ trợ. Rối loạn Tăng động Giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh phổ biến, gây ảnh hưởng đến khả năng chú ý, kiểm soát bốc đồng và điều chỉnh hoạt động.

Việc nhận biết chính xác dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý không chỉ giúp xác định nhu cầu chẩn đoán mà còn định hình lộ trình điều trị ADHD hiệu quả. Tuy nhiên, các chỉ báo này rất đa dạng và thường bị nhầm lẫn với sự nghịch ngợm thông thường. Cần phải dựa trên các tiêu chuẩn lâm sàng nghiêm ngặt để phân biệt.

Bài viết này sẽ đi thẳng vào phân tích 18 triệu chứng cốt lõi của dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý ở cả ADHD ở trẻ em và ADHD ở người lớn, đồng thời nhấn mạnh vai trò của can thiệp hành vi ADHD trong lộ trình hỗ trợ toàn diện.

1. Dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý thuộc nhóm giảm chú ý

 

==> XEM THÊM: Khóa học nhận diện trẻ tăng động giảm chú ý và cách giáo dục

Nhóm triệu chứng Giảm chú ý (Inattention) là một nửa quan trọng để trả lời cho câu hỏi “Trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý có dấu hiệu gì?”. Để được chẩn đoán mắc thể Giảm chú ý trội, trẻ cần biểu hiện ít nhất 6 trong 9 dấu hiệu sau đây (người lớn/vị thành niên cần 5).

1.1. Dấu hiệu chính của nhóm giảm chú ý

1. Thiếu chú ý đến chi tiết: Thường xuyên mắc lỗi bất cẩn trong bài tập ở trường, công việc, hoặc các hoạt động khác do bỏ sót chi tiết.

2. Khó duy trì sự chú ý: Gặp khó khăn khi giữ sự tập trung trong các bài học, cuộc trò chuyện, hoặc các hoạt động giải trí kéo dài.

3. Không lắng nghe: Thường xuyên tỏ ra không lắng nghe hoặc không hiểu khi được nói chuyện trực tiếp.

4. Không hoàn thành nhiệm vụ: Không tuân theo các hướng dẫn và không hoàn thành bài tập ở trường, việc nhà, hoặc nhiệm vụ tại nơi làm việc (không phải do không hiểu hoặc chống đối).

5. Khó tổ chức: Gặp khó khăn trong việc tổ chức các nhiệm vụ và hoạt động (ví dụ: quản lý thời gian, giữ gìn tài sản cá nhân).

6. Tránh né nỗ lực tinh thần: Tránh, không thích, hoặc miễn cưỡng tham gia vào các nhiệm vụ đòi hỏi nỗ lực tinh thần liên tục (ví dụ: làm bài tập về nhà, chuẩn bị báo cáo).

7. Đánh mất đồ đạc: Thường xuyên đánh mất các vật dụng cần thiết cho nhiệm vụ hoặc hoạt động (ví dụ: sách vở, chìa khóa, điện thoại).

8. Dễ bị phân tâm: Dễ bị phân tâm bởi các kích thích không liên quan (tiếng ồn, hình ảnh).

9. Quên hoạt động hàng ngày: Thường xuyên quên các hoạt động hàng ngày như làm bài tập, mang đồ dùng hoặc thực hiện các cuộc hẹn.

1.2. Ảnh hưởng của các chỉ báo này lên ADHD ở trẻ em

Trong môi trường học đường, những biểu hiện thầm lặng của nhóm giảm chú ý thường khiến ADHD ở trẻ em bị dán nhãn sai lệch là “mơ màng”, “thiếu ý thức” hoặc “lười biếng”. Thực tế, đây là một rối loạn chức năng thần kinh khiến trẻ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc duy trì sự tập trung để hoàn thành bài tập hay tuân thủ các quy tắc, hướng dẫn phức tạp từ giáo viên.

Hệ quả là trẻ dễ rơi vào vòng xoáy tự ti, chán ghét việc học và gặp trở ngại trong giao tiếp xã hội. Việc nhận diện đúng dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý ở từng lứa tuổi là “thời điểm vàng” để giúp trẻ nhận được sự hỗ trợ cần thiết thay vì những phán xét tiêu cực. Phụ huynh có thể tìm đến Trung Tâm OM’E để được thực hiện các bài đánh giá sàng lọc chuyên sâu, từ đó xây dựng lộ trình can thiệp cá nhân hóa, giúp con tự tin phát huy tối đa tiềm năng của bản thân.

2. Dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý thuộc nhóm tăng động và bốc đồng

Nhóm triệu chứng Tăng động/Bốc đồng (Hyperactivity/Impulsivity) giải thích rõ ràng hơn về khía cạnh “tăng động” khi trẻ có biểu hiện của rối loạn này.

2.1. Dấu hiệu chính của nhóm tăng động và bốc đồng

Để được chẩn đoán, ADHD ở trẻ em cần biểu hiện ít nhất 6 trong 9 dấu hiệu sau (người lớn/vị thành niên cần 5):

1. Bồn chồn/Vặn vẹo: Thường xuyên bồn chồn tay hoặc chân, hoặc vặn vẹo trên ghế.

2. Khó ngồi yên: Khó ngồi yên trong lớp học hoặc các tình huống cần giữ tư thế ổn định.

3. Chạy nhảy/Leo trèo: Thường xuyên chạy nhảy hoặc leo trèo không phù hợp bối cảnh (ở ADHD ở người lớn: cảm giác bồn chồn nội tâm).

4. Khó khăn khi chơi im lặng: Khó khăn khi chơi hoặc tham gia hoạt động giải trí một cách lặng lẽ.

5. Hoạt động không ngừng: Thường xuyên hoạt động như thể bị “lái” bởi động cơ hoặc “luôn luôn di chuyển” (On the go).

6. Nói quá nhiều: Nói chuyện liên tục, không đúng lúc.

7. Trả lời vội vàng: Thường xuyên trả lời hoặc đưa ra nhận xét trước khi câu hỏi được hoàn thành (Bốc đồng).

8. Khó chờ đợi: Khó khăn trong việc chờ đợi đến lượt mình (ví dụ: xếp hàng, trong trò chơi).

9. Ngắt lời: Thường xuyên ngắt lời hoặc xâm phạm cuộc trò chuyện của người khác.

2.2. So sánh biểu hiện ở trẻ em và người lớn

• ADHD ở trẻ em: Các dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý thuộc nhóm tăng động rất rõ rệt và nhìn thấy được (như chạy nhảy, bồn chồn vật lý).

• ADHD ở người lớn: Các biểu hiện tăng động giảm xuống, chuyển thành sự bồn chồn nội tâm (cảm thấy căng thẳng bên trong, khó thư giãn) và sự khó khăn trong quản lý cảm xúc.

Để quản lý stress, lo âu và củng cố kiến thức tâm lý nền tảng cho việc đồng hành cùng con hoặc tự hỗ trợ bản thân nếu là ADHD ở người lớn, bạn nên tham khảo khóa học tâm lý học online để trang bị kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần.

3. Lộ trình điều trị ADHD toàn diện và can thiệp hành vi

 

>> XEM THÊM: 5 bài test rối loạn tăng động giảm chú ý cho trẻ

Việc nhận biết trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý có dấu hiệu gì chỉ là sự khởi đầu. Lộ trình điều trị ADHD hiệu quả nhất phải dựa trên nguyên tắc đa mô thức, trong đó liệu pháp hành vi là cốt lõi.

3.1. Mục tiêu chính của lộ trình điều trị ADHD

Mục tiêu cốt lõi của việc điều trị là giảm thiểu tần suất và cường độ của các dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý, từ đó giúp trẻ cải thiện chức năng xã hội, học tập và chất lượng cuộc sống. Một lộ trình can thiệp toàn diện thường dựa trên 3 trụ cột:

• Liệu pháp Hành vi (Behavioral Therapy): Là nền tảng then chốt, giúp trẻ rèn luyện kỹ năng tự kiểm soát, tổ chức cuộc sống và hỗ trợ phụ huynh phương pháp quản lý hành vi tích cực tại nhà.

• Can thiệp Y tế: Sử dụng thuốc (theo chỉ định nghiêm ngặt) để cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh. Điều này giúp não bộ ổn định, tạo tiền đề để trẻ hấp thụ tốt hơn các bài học từ trị liệu hành vi.

• Hỗ trợ Giáo dục: Điều chỉnh môi trường học tập và phương pháp giảng dạy (như chia nhỏ nhiệm vụ, dùng công cụ trực quan) để phù hợp với đặc thù tiếp nhận của trẻ, giúp giảm áp lực học đường.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các mục tiêu này tạo nên “hệ sinh thái” hỗ trợ vững chắc cho trẻ. Tại OME Việt Nam, các kiến thức này được cụ thể hóa trong các khóa học giáo dục đặc biệt, giúp học viên và phụ huynh tự tin xây dựng lộ trình can thiệp cá nhân hóa hiệu quả nhất.

3.2. Can thiệp hành vi ADHD: Kỹ thuật cốt lõi

Can thiệp hành vi ADHD tập trung vào việc tạo ra một môi trường có cấu trúc rõ ràng, sử dụng các chiến lược củng cố tích cực để thay đổi hành vi:

• Kỹ thuật Củng cố Tích cực: Thưởng và khen ngợi ngay lập tức khi trẻ thể hiện hành vi mong muốn.

• Xây dựng Cấu trúc: Sử dụng lịch trình trực quan, phân nhỏ nhiệm vụ, và đặt ra các quy tắc rõ ràng, nhất quán để giảm sự bốc đồng.

Kiến thức chuyên môn sâu về các phương pháp can thiệp hành vi ADHD là cốt lõi để thành công. Để nắm vững các phương pháp luận, chiến lược và kỹ thuật chuyên biệt phù hợp cho việc chẩn đoán và xây dựng chương trình hỗ trợ, bạn nên tham khảo khóa học giáo dục đặc biệt online để nâng cao chuyên môn và kinh nghiệm thực hành.

4. Tầm quan trọng của tính nhất quán và huấn luyện phụ huynh

Sự thành công của việc điều trị ADHD phụ thuộc lớn vào tính nhất quán trong liệu pháp hành vi tại nhà và trường học.

4.1. Tầm quan trọng của việc quản lý dấu hiệu trong môi trường sống

Môi trường sống thiếu tính tổ chức hoặc các quy tắc mơ hồ chính là thách thức lớn nhất đối với một đứa trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý. Do gặp khó khăn trong việc tự điều chỉnh nội tại, trẻ rất cần một “khung cấu trúc” ngoại lực vững chắc để định hướng hành vi. Để làm được điều này, sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh và giáo viên là yếu tố sống còn:

• Tính nhất quán tuyệt đối: Gia đình và nhà trường cần thiết lập một hệ thống quy tắc đồng nhất. Khi các giới hạn, hình phạt và hệ thống khen thưởng được áp dụng giống nhau ở cả hai môi trường, trẻ sẽ giảm bớt sự lo âu và hiểu rõ những kỳ vọng dành cho mình. Điều này giúp ngăn chặn sự bối rối và củng cố các hành vi tích cực một cách bền vững.

• Hỗ trợ chức năng điều hành: Vì trẻ ADHD thường gặp khó khăn trong việc quản lý thời gian và sắp xếp công việc, chúng ta cần cung cấp các công cụ hỗ trợ trực quan. Việc sử dụng bảng kế hoạch bằng hình ảnh, danh sách việc cần làm (check-list) hoặc đồng hồ đếm ngược giúp trẻ hình dung được lộ trình hoạt động, từ đó giảm thiểu đáng kể ảnh hưởng của các chỉ báo ADHD lên hiệu suất học tập và sự tự tin của trẻ.

Việc tạo dựng một môi trường có cấu trúc không chỉ giúp quản lý các dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý mà còn là nền tảng để trẻ cảm thấy an toàn và được thấu hiểu.

4.2. Huấn luyện phụ huynh để duy trì can thiệp hành vi ADHD

Phụ huynh là nhân tố quan trọng nhất trong việc duy trì tính nhất quán của can thiệp hành vi ADHD. Việc huấn luyện phụ huynh giúp họ hiểu được chức năng thần kinh của con và cách phản ứng một cách xây dựng với các dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý.

Để đồng hành hiệu quả cùng con và nắm vững các kỹ thuật quản lý hành vi và hỗ trợ giáo dục tại nhà, bạn nên tham gia khóa học rối loạn tăng động giảm chú ý trực tuyến. Đây là nơi cung cấp kiến thức thực hành chuyên sâu cho phụ huynh, giúp quản lý tốt hơn tình trạng này.

Kết luận

Trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý có dấu hiệu gì là câu hỏi cần được trả lời bằng sự thấu hiểu và hành động. Với sự kết hợp của chẩn đoán chính xác, điều trị ADHD bằng thuốc (nếu cần), và can thiệp hành vi ADHD nhất quán, trẻ mắc ADHD hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ và đạt được thành công.

Hãy hành động ngay hôm nay để bắt đầu lộ trình hỗ trợ toàn diện.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

Hotline: 0966.000.643

Website: ome.edu.vn

Email: [email protected]

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội